Een kapotte dakpan wordt vervangen, niet gerepareerd
Repareren wekt de verwachting dat er iets heel wordt gemaakt. Bij een dakpan is dat bijna nooit wat er gebeurt.
Een gebakken of betonnen pan houdt water tegen door zijn vorm en door de manier waarop hij over zijn buren valt. Een scheur daarin is niet te vullen zonder die vorm te veranderen, en daarom is de ingreep bijna altijd dezelfde: die ene eruit, een passende erin.
De handeling zelf is klein. De pannen erboven gaan omhoog, de stukke pan wordt van de lat gehaakt en er gaat een andere voor terug. Dat die pannen erboven eerst omhoog moeten is geen omslachtigheid maar de aard van een pannendak: alles valt over alles heen. Wat er tijd in zit is daarom niet die ene pan, maar wat er op dat moment zichtbaar wordt: de lat waar hij op hing, de folie eronder en de buurpannen, waar vaker een scheur tussen zit dan van beneden te zien is. Daarom blijft een dakreparatie bij Dakbeheer Zuid zelden bij één handeling.
Twee dingen maken dat kleine werk toch werk voor een dakdekker. Het eerste is de valbeveiliging. Volandis, het kennisinstituut voor gezond werken in de bouw, schrijft dat er op een hellend dak in alle gevallen een effectieve collectieve beveiliging hoort te staan, en dat aangelijnd werken aan een ankerpunt de uitwijk is als dat technisch niet kan. Werk heet bij hen pas kortdurend als het per woning en per dakvlak onder de drie manuren blijft en eenmalig is. Het tweede is het paswerk: moet een pan op maat, dan wordt volgens datzelfde A-blad op het dak de maat bepaald en beneden geknipt.
Vijf dingen die een dakpan kan mankeren
Van de straat zien ze er allemaal uit als een pan die stuk is. Het verschil zit eronder.
| Onderdeel | Wat eronder zit | De route |
|---|---|---|
| De pan is gebroken of gescheurd | De pan zelf is op. Vereniging Eigen Huis wijt dat aan vocht in de poreuze structuur en de vorst die daarop volgt. | Die pan eruit, een passende pan erin. De buren gaan mee, want daar zitten vaker scheuren. |
| De pan zakt uit of schuift weg | De nok aan de achterkant van de pan is afgebrokkeld, of de panlat is aangetast of te rond geworden. | Zit het in de pan, dan blijft het bij die pan. Zit het in de lat, dan moet de rij eromheen los. |
| De pan ligt scheef of is weggewaaid | Wind, en bijna altijd op een hoek, een rand of bij de nok. De zuigkracht grijpt daar het hardst aan. | Terugleggen is het begin. De vraag is waarom hij daar te weinig houvast had. |
| De pan schilfert af of zuigt water op | Geen schade aan één pan maar slijtage van het materiaal, en dat speelt zelden op één plek. | Losse vervanging helpt hier weinig. Dit is een vraag over de levensduur van de pannen. |
| Een hele rij zakt door of golft | Niet de pannen maar het hout en de latten eronder. Pannen volgen wat eronder ligt. | De pannen moeten eraf om erbij te komen. Dit is geen reparatie meer, zie hieronder. |
Twee van de vijf beelden leiden dus niet naar een pan. Een verschoven pan terugleggen zonder te kijken waarom hij verschoof, is werk dat u volgend jaar opnieuw laat doen.
Weet u niet welk van de vijf het is?
Beschrijf wat u van beneden ziet en of het na een storm begon. Daarmee weet Alexander al half waar hij moet zoeken.
Waarom u een gebroken dakpan maanden niet merkt
Een pan die weg is laat geen gat in uw huis achter maar een stukje folie dat in de open lucht komt te liggen. Normaal schermen de pannen die folie af tegen zon, vorst en vuil, en dat is precies wat er op die ene plek wegvalt.
Binnen merkt u er eerst niets van, en dat is de reden dat zo veel losse pannen jaren blijven liggen. Folie die oud wordt, wordt bros en scheurt bij de nietjes waarmee hij is vastgezet, en vanaf dat moment loopt de regen die onder de pannen door waait op het hout in plaats van naar de goot.
Is het hout op die plek zacht geworden, dan gaat dat stuk eruit en komt er nieuw beschot in voordat de pannen teruggaan. Welke laag het eerst aan de beurt is, staat bij dakpannen vervangen en bij de levensduur van dakpannen.
Ligt er al een tijdje een pan scheef?
Dan is de pan niet de vraag maar wat eronder is gebeurd. Alexander licht de pannen eromheen op en laat u op foto zien wat daar ligt.
Hoe een dakpan kapot gaat
Van de oorzaken zijn er twee waar een voorziening tegenover staat. Die twee staan hieronder, met de norm waaraan ze worden afgemeten.
Wind op de verkeerde plek: pannen waaien volgens Vereniging Eigen Huis vooral weg op de hoeken en randen van een dak, bij de nok, langs de muren en bij de uitsteeksels van de dakgoot, omdat de lucht daar gaat draaien. Op de vlakke delen komen ze eerder scheef te liggen dan dat ze verdwijnen.
De nok aan de achterkant: aan de achterkant van een dakpan zitten een of meer nokken, en daarmee hangt hij op de panlat. Brokkelt die nok af, dan schuift de pan uit zonder dat er aan de bovenkant iets te zien is.
Tegen die wind bestaat een voorziening waar u naar kunt vragen. Vereniging Eigen Huis wijst op panhaken, die aan de boven- en onderkant van de pannen zitten, en zegt erbij dat hoeveel er nodig zijn afhangt van de dakhelling, het aantal dakopeningen en de regio waarin u woont. Een getal noemen ze niet, en wij dus ook niet. Dat de wind hier het bepalende gegeven is, blijkt uit de normen: Kiwa beproeft het oplichten van dakpannen door de wind volgens NEN-EN 14437 en noemt de zuigkracht de meest kritische belasting. Zit het probleem op de nok, dan is het werk aan de nokvorsten.
Of er nog een pan bij uw dak te vinden is
Bij een jong dak is dit geen vraag. Bij een dak dat er al decennia ligt bepaalt hij de hele klus.
Modellen verdwijnen uit productie, en bij een pannendak dat er al decennia ligt is hetzelfde model vaak niet meer te koop. Dat is geen schoonheidsprobleem: een pan die net iets anders valt sluit niet aan op zijn buren, en dan verplaatst u het lek. Daarom kijkt Alexander eerst welk model er bij u ligt voordat hij iets bestelt.
Is het model niet meer nieuw te krijgen, dan blijft een gebruikte pan van hetzelfde model over. Wienerberger, fabrikant van keramische dakpannen, noemt daarbij drie dingen die ook voor één losse pan gelden. Oude pannen zijn door de ongecontroleerde fabricagewijze van vroeger en hun uiteenlopende herkomst vaak niet maatvast, en dat kan de regendichtheid raken. Vorstschade kan bestaan uit inwendige scheurtjes die pas na plaatsing opduiken. En ze hebben meestal geen nagelgat en geen ophangneus, waardoor ze arbeidsintensiever terug te leggen zijn.
Dezelfde fabrikant zegt erbij dat de kwaliteit van zulke pannen niet eenvoudig te beoordelen is en dat een ervaren dakprofessional ze grondig hoort na te lopen. Daarom hoort op een offerte te staan welke pan erin komt en waar hij vandaan komt. Staat er alleen ‘dakpannen repareren’ op papier, dan weet u het belangrijkste nog niet.
Wanneer het geen reparatie meer is
Drie situaties waarin losse pannen vervangen geen verstandige uitgave meer is. Ze gaan alle drie over wat er onder de pannen gebeurt.
Het beeld herhaalt zich over het hele vlak. Eén gebroken pan is een incident. Tien pannen die afschilferen, verspreid over het dak, zijn dat niet. Vereniging Eigen Huis schrijft het zelf op: na verloop van tijd is het einde van de technische levensduur bereikt en moeten alle dakpannen vervangen worden.
De latten of het hout houden het niet meer. Komen de pannen los doordat de panlatten zijn aangetast, dan kunt u pannen blijven terugleggen zonder iets op te lossen. Hetzelfde geldt voor een dakvlak dat niet meer recht in de lijn loopt: daar komt u alleen bij door de pannen eraf te nemen. Wat er dan wordt nagelopen, staat bij dakpannen vervangen.
Het dak gaat toch al open. Staat er isolatie of ander werk op het programma waarvoor de pannen eraf moeten, dan is het onverstandig om er nu nog losse pannen in te laten zetten.
Let bij alle drie ook op de opbouw eromheen, want die bepaalt mee wat het wordt. Een losse pan kan vaak vanaf de ladder, een compleet dak vraagt een steiger, en in een straat met tussenwoningen in Den Bosch betekent dat overleg met de buren en met de gemeente.
Zit u in geen van de drie, dan is er weinig reden om verder te kijken dan een dakreparatie. Weet u niet in welke u zit, dan is dat van bovenaf te beantwoorden en daar is de dakinspectie voor. Loopt het water nu al naar binnen, dan gaat een daklekkage voor.
Weet u al dat er pannen vervangen moeten worden?
Vraag dan een voorstel waarin staat hoeveel pannen er terugkomen, welk model dat wordt en wat er met de latten gebeurt. Alexander telt dat eerst na.


