Wat een dakpan in zijn eentje aankan
Van alle onderdelen van een pannendak is de pan degene waar iemand zijn naam onder durft te zetten.
Keramische dakpannen worden gemaakt volgens een Europese productnorm, NEN-EN 1304, die eisen stelt aan dakpannen en hulpstukken voor hellende daken. Wienerberger, fabrikant van de keramische Koramic-pannen, geeft op zijn pannen en hulpstukken dertig jaar garantie op breuksterkte, waterdichtheid en vorstbestandheid. Dat is een lange termijn voor een bouwmateriaal, en het zegt iets over wat een pan aankan.
Let wel op de voorwaarde die de fabrikant eraan hangt: die garantie geldt bij correcte naleving van de verwerkingsvoorschriften. De pan is dus zo sterk als de manier waarop hij is gelegd en als de latten waar hij op haakt. En gaat een pan toch op, dan gaat dat volgens Vereniging Eigen Huis zo: dakpannen nemen door hun poreuze structuur vocht op, schilferen daardoor in dunne lagen af, en als die structuur verder achteruitgaat kunnen ze scheuren of breken.

Wat er op een pannendak eerder op is dan de pannen
De pannen zijn de bovenste laag en meestal de jongste in staat. Alles in deze lijst veroudert sneller, en bij alles in deze lijst moeten de pannen eraf om erbij te komen.
| Onderdeel | Waar het aan opgaat | Waar u dat aan ziet |
|---|---|---|
| De dakpannen | Vocht in de poreuze structuur, en de vorst die daarop volgt. | Pannen die in dunne laagjes afschilferen, en op het laatst scheuren of breken. |
| De nokvorsten | De cementmortel waarin ze bij oudere huizen zijn gezet. | Een nokvorst die los ligt of scheef staat, en na een storm een stuk vorst op de stoep. |
| De panlatten | Vocht en de jaren, waardoor het hout en de bevestiging hun grip verliezen. | Pannen die blijven verschuiven, hoe vaak u ze ook rechtlegt. |
| De dakfolie | Veroudering van het materiaal zelf: hij wordt bros en gaat scheuren. | Vochtplekken op zolder op meer dan één plek, zonder dat er pannen stuk zijn. |
| Het dakbeschot | Water dat er jaren bij heeft gekund, en het hout dat daarop reageert. | Een dakvlak dat niet meer recht in de lijn loopt, en hout dat zacht aanvoelt. |
Daar zit de hele adder onder: de vier onderste regels liggen onder de pannen. Niemand ziet ze vanaf de grond, en ze geven zich pas te kennen op zolder of bij een storm. Een dak kan dus van buiten keurig liggen en van binnen al jaren over zijn houdbaarheid zijn. Wat er bij dakpannen vervangen allemaal wordt nagelopen, staat op die pagina beschreven.
Wilt u weten in welke regel uw dak zit?
Dat is met één blik van bovenaf te zien en niet van beneden. Alexander gaat erop, tilt een paar pannen op en zegt daarna wat er aan de hand is.
Hoe oud mogen dakpannen zijn?
Een van de meest gestelde vragen over een pannendak, en de enige in dit artikel waarop het eerlijke antwoord is dat het nergens staat.
Er is geen leeftijd waarop een dakpan eraf moet. NEN-EN 1304 stelt eisen aan keramische dakpannen en hulpstukken zoals ze geleverd worden, en over de jaren die daarna komen staat er niets in. Er is dus ook geen keuringsmoment en geen termijn waarna u iets moet.
Wat er wel is, is een getal over het dak als geheel. Vereniging Eigen Huis noemt bij lekkage aan de binnenkant van het dak als mogelijke oorzaak dat het dak aan het einde van zijn technische levensduur is, na ongeveer dertig jaar. Let op het woord dak: dat is de hele opbouw en niet de pan, en het is bovendien een indicatie en geen vervaldatum.
Praktisch komt het hierop neer. Weet u het bouwjaar van uw dak en zit u rond die dertig jaar, dan is dat geen reden om iets te doen maar wel een reden om te laten kijken. Komt daar bij dat de constructie ook aan de beurt is, dan heet het geen pannen vervangen meer maar een dakrenovatie. En of herstel op één plek nog genoeg is, is een andere vraag dan deze: die staat bij de levensduur van een plat dak.
Vier dingen die uw dakpannen sneller oud maken
Drie ervan zijn goedbedoeld onderhoud dat verkeerd uitpakt. Dat is het lastige aan een pannendak: wie het goed wil doen, kan het juist beschadigen.
De hogedrukreiniger: Milieu Centraal adviseert hem niet te gebruiken op een dak, want hij kan dakpannen poreus maken, waardoor nieuwe aanslag juist sneller terugkomt. Dunne dakleien kunnen er zelfs door breken. Lage druk werkt beter, en borstelen of krabben ook. Of het loont om uw dak te laten reinigen, is een vraag apart.
Zeep en zogenaamde shampoo: ook die laat Milieu Centraal staan. Het gebruik ervan is vaak wettelijk verboden en het kan schadelijk zijn voor het milieu, en op een dak loopt het rechtstreeks de goot en het riool in.
Mos dat het water vasthoudt: mos op zich is geen reden om een dak te vervangen. Vereniging Eigen Huis legt die schade bij het vocht dat het vasthoudt, en pas bij heel veel mos en op den duur. Wat dat groen per plek doet, staat bij mos op het dak.
Pannen die scheef blijven liggen: een pan die scheef ligt, laat water langs de verkeerde kant naar binnen en zet zijn buurpannen mee uit het verband. Eén keer rechtleggen helpt; moet u het elk voorjaar opnieuw doen, dan zit het in de latten en niet in de pannen.
Komt u er zelf niet veilig op, laat het dan staan. Een pannendak is steil, een natte pan is glad en een pan is gemaakt om op te liggen en niet om op te staan. Dat is geen aansporing om ons te bellen: het is de reden dat de dakinspectie gratis is.
Twijfelt u over wat u op uw pannen ziet?
Bel Alexander en beschrijf het. Groen, afgebrokkelde randen of een vorst die scheef staat: hij hoort aan de beschrijving al of het nu iets is of niet.
Wanneer de pannen er dan wel af gaan
Niet op een leeftijd en niet na een aantal jaren, maar zodra een van de onderdelen eronder het niet meer houdt.
Dat klinkt vaag en is het niet, want er zijn maar twee momenten. Het eerste is het moment waarop er iets onder de pannen op is en u er alleen bij kunt door ze af te nemen. Het tweede is het moment waarop u toch al op het dak bezig bent, bijvoorbeeld omdat er geïsoleerd wordt of omdat de constructie meegaat. Op dat tweede moment is het verstandig om vooruit te kijken, want het afnemen en terugleggen van de pannen is bij dit werk het halve verhaal.
En dan is er goed nieuws dat bij een plat dak niet bestaat: liggen uw pannen er nog goed bij, dan kunnen ze er na het werk vaak weer op. Het pakket eronder wordt vernieuwd, uw dak houdt hetzelfde aanzicht en de pannen gaan door waar ze gebleven waren. Of dat bij u kan, hangt af van hoe de pannen eraan toe zijn en of ze het afnemen heel doorkomen, en dat beoordeelt iemand op het dak. Wat er bij dakpannen vervangen precies gebeurt en wanneer het een dakrenovatie wordt, staat op die twee pagina's.
Gaan de pannen er bij u toch af?
Vraag dan één voorstel waarin ook staat wat er onder die pannen gebeurt. Alexander kijkt eerst zelf en zet daarna op papier wat er nodig is, met de materialen erbij.


